ISAJON SULTONNING “BOQIY DARBADAR” ROMANIDA MAKON POETIKASI VA INSONNING MA’NAVIY DARBADARLIGI

Статьи

ISAJON SULTONNING “BOQIY DARBADAR” ROMANIDA MAKON POETIKASI VA INSONNING MA’NAVIY DARBADARLIGI

Davronova Ra’no Alisher qizi

Abu Ali Ibn Sino nomidagi Jamoat Salomatligi Texnikumi Xorijiy til fani o’qituvchisi

Published September 28, 2026

Issue Vol. 3 No. 1 (2026): Journal of Global Scientific Innovations

Pages 65-75

DOI 10.66639/vdetqj31

Open Access

Abstract

Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek adabiyotining o‘ziga xos namoyandalaridan biri Isajon Sultonning “Boqiy darbadar” romanida makon poetikasi va insonning ma’naviy darbadarligi masalasi tadqiq etiladi. Asarning kompozitsion tuzilishi, turli zamon va makonlarning o‘zaro munosabati, shuningdek, sahro, shahar, yo‘l va ilmiy laboratoriya kabi makoniy obrazlarning semantik hamda poetik vazifalari izchil tahlil qilinadi. Tadqiqotda “darbadarlik” tushunchasi faqat jismoniy ko‘chish yoki muayyan makonsiz qolish holati sifatida emas, balki insonning ma’naviy markazdan uzoqlashishi, o‘z mohiyati va hayotiy maqsadini yo‘qotishi bilan bog‘liq ekzistensial holat sifatida talqin qilinadi. Roman tarkibidagi tarixiy, mifologik va zamonaviy ilmiy-texnologik qatlamlarning bir-biri bilan tutashishi insoniyat taraqqiyoti, ilm-fanning imkoniyatlari va uning ma’naviy mas’uliyati haqidagi falsafiy savollarni yuzaga chiqarishi asoslanadi. Shuningdek, sahro va laboratoriya makonlari o‘rtasidagi qarama-qarshilik orqali “yaratish” va “yaratilganlik”, “cheksizlikka intilish” va “taqdirni anglash”, “nazorat” va “erkinlik” kabi tushunchalarning badiiy munosabati ochib beriladi. Tadqiqot natijasida roman makoni oddiy voqealar sodir bo‘ladigan geografik fon emas, balki asarning falsafiy mazmunini shakllantiruvchi faol badiiy-semantik tizim ekanligi ko‘rsatiladi.

Keywords: Isajon Sulton, “Boqiy darbadar”, roman, makon poetikasi, xronotop, darbadarlik, sahro, shahar, yo‘l, ma’naviy izlanish, identitet, mifologik obraz, inson va olam.

Maqolani onlayn o'qish

Maqola matni yuklanmoqda, iltimos kuting...

References

1. Sulton, Isajon. Boqiy darbadar. Roman. “Sharq yulduzi” jurnalida e’lon qilingan matn va elektron nashrlar.
2. Quronov, Dilmurod. “O‘ylashga undovchi asarlar”. Sharq yulduzi, 2010.
3. To‘rayev, Damin. Falsafiy-sarguzasht roman. Toshkent: Turon zamin ziyo, 2017.
4. Rahmat, Rahimjon. “Munojot”dan “Boqiy darbadar”gacha. Toshkent: Turon zamin ziyo, 2017.
5. Toshpo‘latova, Dilorom; Muxtorova, Rayhon. “Hozirgi zamonaviy o‘zbek nasrida ‘darbadarlik qiyofasi’ Isajon Sultonning ‘Boqiy darbadar’ asari talqinida”. Ilm-fan va innovatsiya, 2025.
6. Rustamova, Ibodat; Abduvahobova, Dilyora. “Isajon Sultonning ‘Boqiy darbadar’ asarining badiiy xususiyatlari”. FarDU ilmiy xabarlari, 2024.
7. Nafasova, Yulduz. “Isajon Sultonning ‘Boqiy darbadar’ romanida ko‘pqatlamlilik”. XXI asrda innovatsion texnologiyalar, fan va ta’lim taraqqiyotidagi dolzarb muammolar, 2025.
8. Eshpo‘latova, Kamola Abdijalilovna. “‘Boqiy darbadar’ romanida ma’naviyat masalasi”. Zenodo, 2021.
9. Jo‘rayeva, Surayyo. “Isajon Sulton asarlarida germenevtik tahlil: matn poetikasi va ma’no qatlamliligi”. Ijtimoiy-gumanitar sohada ilmiy-innovatsion tadqiqotlar, 2026.
10. Turaeva, B.B. “Xronotop shakllari olam tasvirini qayta yaratish vositasi sifatida”. Literature and Culture.